Wadium: ile wynosi, w jakiej formie i kiedy wraca

Wadium w przetargu może wynosić najwyżej 1,5% wartości zamówienia w trybie podstawowym i najwyżej 3% w postępowaniach od progów unijnych. Zamawiający może go żądać, ale nie musi. Wnosisz je przed upływem terminu składania ofert: w pieniądzu, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej albo poręczeniu podmiotu wskazanego w ustawie o PARP. Musi być ważne nieprzerwanie do końca terminu związania ofertą. Zamawiający zwraca je w ciągu 7 dni od upływu tego terminu, zawarcia umowy albo unieważnienia postępowania. Zatrzymuje je między innymi wtedy, gdy wybrany wykonawca odmówi podpisania umowy. Pzp, art. 97, 98 i 281 ust. 4.

Kwota wadium rzadko jest problemem. Kłopoty sprawiają forma, treść gwarancji i data jej ważności. Błąd w którymkolwiek z tych miejsc oznacza odrzucenie oferty, nawet najtańszej, i nie da się go poprawić po terminie składania ofert.

Ile wynosi wadium

Postępowanie	Górny limit wadium	Podstawa
Tryb podstawowy, poniżej progów unijnych	1,5% wartości zamówienia	Art. 281 ust. 4
Postępowania od progów unijnych, np. przetarg nieograniczony ogłoszony w TED	3% wartości zamówienia	Art. 97 ust. 2
Zamówienie podzielone na części	Limit liczony osobno dla każdej części	Art. 97 ust. 3

Wartość zamówienia to szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez VAT (art. 28 Pzp). Kwotę wadium znajdziesz w SWZ i w ogłoszeniu w BZP, w sekcji o wadium. Przy częściach sprawdź, czy kwota dotyczy całości, czy każdej części osobno. Składasz ofertę na trzy części? Wadium musi pokryć wszystkie trzy kwoty.

Wadium podpowiada skalę zamówienia. Skoro w trybie podstawowym nie może przekroczyć 1,5% wartości, wadium 80 000 zł oznacza wartość zamówienia co najmniej 5,33 mln zł netto. To dolna granica, nie budżet. Zamawiający może ustalić niższy procent, więc rzeczywista wartość bywa wyższa.

W jakiej formie wnieść wadium

Formę wybierasz Ty, nie zamawiający. Pzp dopuszcza cztery formy i ich połączenia (art. 97 ust. 7).

Forma	Jak wnieść	Jak wraca
Pieniądz	Przelew na rachunek wskazany przez zamawiającego. Pieniądze powinny być na tym rachunku przed upływem terminu składania ofert.	Przelew z odsetkami z rachunku, pomniejszonymi o koszty rachunku i przelewu
Gwarancja bankowa	Elektroniczny oryginał gwarancji przekazany zamawiającemu	Zamawiający składa gwarantowi oświadczenie o zwolnieniu wadium
Gwarancja ubezpieczeniowa	Jak gwarancja bankowa	Jak gwarancja bankowa
Poręczenie podmiotu z art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy o PARP	Elektroniczny oryginał poręczenia	Oświadczenie o zwolnieniu wadium składane poręczycielowi

Podstawy: art. 97 ust. 7, 8 i 10 oraz art. 98 ust. 4 i 5 Pzp.

Pieniądz jest najprostszy, ale zamraża gotówkę na czas oceny ofert. Jeśli wygrasz, a umowa wymaga zabezpieczenia należytego wykonania, możesz zgodzić się na zaliczenie wadium wniesionego w pieniądzu na poczet zabezpieczenia (art. 450 ust. 4 Pzp). Gwarancja kosztuje prowizję, ale nie blokuje płynności. Przy kilku przetargach naraz to zwykle wygodniejsze rozwiązanie.

Przy przelewie licz się z czasem księgowania. Przelew zlecony rano w dniu terminu może nie dotrzeć na rachunek zamawiającego przed godziną składania ofert. Przy gwarancji nie wystarczy skan ani wydruk: przekazujesz plik podpisany przez gwaranta.

Co musi zawierać gwarancja wadialna

Pzp nie podaje wzoru gwarancji. Wymagania wynikają z celu wadium: zamawiający musi móc je zatrzymać w każdym przypadku z art. 98 ust. 6. Przed złożeniem oferty sprawdź w gwarancji:

Beneficjenta. Pełna nazwa zamawiającego, taka jak w SWZ.
Postępowanie. Nazwa zamówienia i numer referencyjny. Jeśli zamawiający podaje dwa różne numery w różnych miejscach ogłoszenia, zapytaj, który wpisać.
Kwotę. Co najmniej tyle, ile wymaga SWZ. Jeśli zamawiający tego żąda, osobno dla każdej części.
Okres ważności. Co najmniej do ostatniego dnia terminu związania ofertą, liczonego od aktualnego terminu składania ofert.
Przypadki zapłaty. Wszystkie sytuacje z art. 98 ust. 6, bez zawężania. Bank może je opisać własnymi słowami, ale nie może żadnej pominąć.
Charakter zobowiązania. Gwarancja nieodwołalna, bezwarunkowa, płatna na pierwsze pisemne żądanie zamawiającego, jeśli wymaga tego SWZ.

Jak kończy się brak tych danych w samej ofercie, pokazuje sprawa KIO 169/26 z 10 marca 2026 r.. Wykonawca dołączył do oferty tylko aneks przedłużający ważność gwarancji bankowej. Samą gwarancję przesłał po terminie składania ofert. Z aneksu zamawiający nie mógł odczytać kwoty, przypadków zapłaty ani tego, czy gwarancja jest bezwarunkowa. Izba oddaliła odwołanie i potwierdziła odrzucenie oferty na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 14 Pzp. Braku wadium w ofercie nie naprawi gwarancja przesłana po terminie ani wyjaśnienia.

Aneks wysyłaj zawsze razem z gwarancją, której dotyczy. Sam aneks nie jest wadium.

Jak długo wadium musi być ważne

Wadium utrzymujesz nieprzerwanie do dnia upływu terminu związania ofertą (art. 97 ust. 5). Zamawiający podaje termin związania ofertą jako datę w SWZ i ogłoszeniu. Ustawa ogranicza jego długość:

Postępowanie	Maksymalny termin związania ofertą	Jednorazowe przedłużenie
Tryb podstawowy	30 dni od terminu składania ofert	Do 30 dni
Od progów unijnych	90 dni, a 120 dni przy robotach od 20 mln euro oraz dostawach i usługach od 10 mln euro	Do 60 dni

Podstawy: art. 307 ust. 1-2 i art. 220 ust. 1 i 3 Pzp. Pierwszym dniem terminu jest dzień, w którym upływa termin składania ofert.

Jeśli zamawiający nie zdąży wybrać oferty, zwraca się do wykonawców o zgodę na przedłużenie terminu. Zgodę wyrażasz pisemnym oświadczeniem. Przedłużenie jest skuteczne tylko razem z przedłużeniem ważności wadium albo wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres (art. 220 ust. 3-5, art. 307 ust. 2-4). Brak zgody albo wadium, które wygasło przed końcem terminu, oznacza odrzucenie oferty (art. 226 ust. 1 pkt 12 i 14).

Termin związania przesuwa się też przed otwarciem ofert, gdy zamawiający zmienia termin ich składania. Wtedy gwarancja zamówiona według pierwszej wersji ogłoszenia może okazać się za krótka.

Przykład: wadium 80 tys. zł i trzy terminy związania ofertą

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie ogłosiło 20 maja 2026 r. przetarg w trybie podstawowym na remont pompowni nr 1 w Pułtusku. Wymagało wadium 80 000,00 zł. Dopuściło wszystkie cztery formy z art. 97 ust. 7. Pieniądze musiały wpłynąć na rachunek przed upływem terminu składania ofert. Gwarancje trzeba było przekazać jako elektroniczny oryginał podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Ogłoszenie 2026/BZP 00252152/01.

Przed otwarciem ofert zamawiający dwa razy zmienił ogłoszenie. Za każdym razem przesuwał termin składania ofert, a razem z nim termin związania ofertą:

Wersja	Termin składania ofert	Termin związania ofertą
Ogłoszenie z 20 maja	9 czerwca 2026 r.	8 lipca 2026 r.
Zmiana 2026/BZP 00265576/01 z 28 maja	15 czerwca 2026 r.	14 lipca 2026 r.
Zmiana 2026/BZP 00287863/01 z 12 czerwca	17 czerwca 2026 r.	16 lipca 2026 r.

Obie zmiany łagodziły też warunki udziału. Pierwsza złagodziła wymóg doświadczenia przy budowlach hydrotechnicznych z III do IV klasy ważności. Druga zmniejszyła wymagane środki finansowe z 4 do 2 mln zł. Firma, która zrezygnowała po pierwszej wersji ogłoszenia, mogła już spełniać warunki. Z kolei firma, która zamówiła gwarancję ważną do 8 lipca, musiała ją aneksować do 16 lipca.

Wpłynęła jedna oferta: 7 926 525,13 zł. Wartość zamówienia wynosiła 6 699 990,46 zł, więc wadium stanowiło 1,19% wartości, poniżej limitu 1,5%. Umowę zawarto 27 lipca 2026 r. Ogłoszenie o wyniku 2026/BZP 00373998/01.

To 11 dni po terminie związania ofertą z ostatniej zmiany. Z ogłoszeń w BZP nie wynika, czy termin związania i wadium przedłużono. Takie przedłużenie nie wymaga nowego ogłoszenia: zamawiający zwraca się bezpośrednio do wykonawców (art. 307 ust. 2). Jeśli termin upłynie przed wyborem, zamawiający może jeszcze poprosić najwyżej ocenionego wykonawcę o pisemną zgodę na wybór jego oferty (art. 252 ust. 2). Dlatego sam pilnuj ważności wadium aż do podpisania umowy albo zwrotu wadium.

Kiedy wadium wraca

Sytuacja	Kiedy zamawiający zwraca wadium	Podstawa
Upływ terminu związania ofertą	Do 7 dni, bez wniosku	Art. 98 ust. 1 pkt 1
Zawarcie umowy	Do 7 dni, bez wniosku	Art. 98 ust. 1 pkt 2
Unieważnienie postępowania, gdy nie ma już odwołania ani czasu na nie	Do 7 dni, bez wniosku	Art. 98 ust. 1 pkt 3
Wycofanie oferty przed terminem składania ofert	Do 7 dni od wniosku	Art. 98 ust. 2 pkt 1
Odrzucenie oferty	Do 7 dni od wniosku	Art. 98 ust. 2 pkt 2
Wybór innej oferty	Do 7 dni od wniosku	Art. 98 ust. 2 pkt 3
Unieważnienie, gdy odwołanie trwa albo biegnie termin na nie	Do 7 dni od wniosku	Art. 98 ust. 2 pkt 4

Zastanów się, zanim złożysz wniosek o wcześniejszy zwrot. Wniosek z art. 98 ust. 2 kończy Twój udział w postępowaniu. Tracisz prawo do odwołania (art. 98 ust. 3). Jeśli prosisz o zwrot po wyborze innej oferty, Twoja oferta zostaje odrzucona (art. 226 ust. 1 pkt 14). Jesteś na drugim miejscu, a zwycięzca może nie podpisać umowy albo nie wnieść zabezpieczenia? Wtedy lepiej poczekać na zwrot z urzędu.

Kiedy zamawiający zatrzymuje wadium

Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami albo żąda zapłaty od gwaranta, jeżeli (art. 98 ust. 6 Pzp):

Nie złożysz dokumentów na wezwanie z przyczyn leżących po Twojej stronie albo nie zgodzisz się na poprawienie omyłki, przez co Twojej oferty nie można wybrać.
Wygrasz, ale odmówisz podpisania umowy na warunkach z oferty albo nie wniesiesz zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
Zawarcie umowy stanie się niemożliwe z przyczyn leżących po Twojej stronie.

Pierwszy przypadek jest najczęstszą pułapką. Zanim złożysz ofertę, upewnij się, że masz aktualne zaświadczenia, referencje i dokumenty potwierdzające warunki. Lista dokumentów składanych na wezwanie jest w poradniku dokumenty do oferty przetargowej.

Najczęstsze pytania

Czy zamawiający musi żądać wadium?

Nie. Art. 97 ust. 1 Pzp mówi, że zamawiający „może żądać” wadium. W mniejszych przetargach budowlanych w trybie podstawowym często go nie ma. Sprawdzisz to w ogłoszeniu w BZP i w SWZ.

Czy wystarczy wysłać skan gwarancji wadialnej?

Nie. Gwarancję lub poręczenie przekazujesz zamawiającemu jako oryginał w postaci elektronicznej (art. 97 ust. 10 Pzp), zwykle plik podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym gwaranta. Skan papierowej gwarancji nie jest oryginałem, a brakującej gwarancji nie da się dosłać po terminie składania ofert.

Ile czeka się na zwrot wadium?

Do 7 dni od upływu terminu związania ofertą, zawarcia umowy albo unieważnienia postępowania (art. 98 ust. 1 Pzp). Wadium w pieniądzu wraca z odsetkami pomniejszonymi o koszty rachunku i przelewu. Przy gwarancji zamawiający składa gwarantowi oświadczenie o zwolnieniu wadium.

Czy wadium można zaliczyć na zabezpieczenie należytego wykonania umowy?

Tak, jeśli wniosłeś je w pieniądzu. Możesz zgodzić się na zaliczenie kwoty wadium na poczet zabezpieczenia (art. 450 ust. 4 Pzp). Brakującą kwotę zabezpieczenia wnosisz osobno.

Co jeśli termin składania ofert się przesunie?

Przesuwa się też termin związania ofertą, a z nim wymagana ważność wadium. Sprawdź nowy termin w zmianie ogłoszenia lub SWZ. Jeśli gwarancja kończy się wcześniej, poproś gwaranta o aneks i dołącz do oferty gwarancję razem z aneksem.

Jak sprawdza to agent Lentry

Zapytaj Lentrę albo asystenta AI, do którego ją podłączysz: „Jakie wadium jest w tym przetargu i do kiedy musi być ważne?”. Agent przechodzi kroki opisane wyżej:

Odczytuje wymagania z ogłoszenia i SWZ. Podaje, czy wadium jest wymagane, kwotę dla całego zamówienia lub każdej części, dopuszczone formy, rachunek i wymagania wobec treści gwarancji. Przy każdej informacji pokazuje cytat i stronę dokumentu.
Wylicza termin związania ofertą. Podaje datę, do której gwarancja musi być ważna, liczoną od aktualnego terminu składania ofert.
Pilnuje zmian. Gdy zmiana SWZ przesuwa termin składania ofert, pokazuje nowy termin związania ofertą i wysyła e-mail do zespołu, że gwarancję trzeba aneksować.
Tworzy zadanie dla zespołu. Na liście zadań oferty pojawia się pozycja „Gwarancja wadialna” z kwotą, osobą odpowiedzialną i terminem, żeby gwarancja była gotowa przed złożeniem oferty.

Przed złożeniem oferty Lentra sprawdza, czy oferta jest kompletna i czy dołączono do niej gwarancję wadialną. Jak podłączyć Lentrę do ChatGPT, Claude, Gemini albo Copilota, opisujemy na stronie Lentra w asystencie AI. Monitoring zmian opisujemy na stronie monitoring przetargów BZP i TED.

Przygotowujesz ofertę z wadium? Sprawdź przetarg z nami w Lentrze. Pokażemy kwotę, wymagania wobec gwarancji i datę, do której musi być ważna.